Trump, Kanada ile Tarihi NORAD Savunma Paktını Durdurdu

Trump yönetimi, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Soğuk Savaş döneminde kurulmasından bu yana kıta güvenliğinin temel taşı olarak kalan bir ikili savunma anlaşması olan Kuzey Amerika Havacılık ve Uzay Savunma Komutanlığı (NORAD) kapsamında Kanada ile ortak savunma operasyonlarını askıya alma yönünde tartışmalı bir karar aldı. Bu önemli hamle, Kuzey Amerika'nın geleneksel olarak yakın iki müttefiki arasındaki gerilimin dramatik bir şekilde arttığına işaret ediyor ve onlarca yıldır yaşanan en önemli jeopolitik değişimlerden birini temsil ediyor.

Resmi olarak 1958'de kurulan ancak kökleri İkinci Dünya Savaşı sonrasına kadar uzanan işbirliğine dayanan NORAD, Kuzey Amerika hava sahasında ortak hava savunması ve havacılık izleme için birincil mekanizma olarak hizmet vermiştir. Entegre komuta yapısı, radar ağlarını, savaş uçağı operasyonlarını ve havadan tehditleri tespit etmek ve bunlara yanıt vermek için tasarlanmış erken uyarı sistemlerini koordine ederek ABD ile Kanada arasında benzeri görülmemiş bir işbirliğini kolaylaştırdı. Altmış yılı aşkın bir süredir bu ittifak büyük ölçüde partizanlıktan uzak ve törensel bir yapıya sahip olup, komşu ülkeler arasındaki derin güvenlik bağlarını temsil etmektedir.

Kıdemli Trump yönetimi yetkilileri, askıya alma işleminin, Kanada'nın karşılıklı savunma yükümlülüklerini yerine getirmemesi olarak nitelendirdikleri durumla ilgili uzun süredir devam eden hayal kırıklıklarından kaynaklandığını defalarca vurguladı. Yönetim, Kanada'nın savunma harcamalarını GSYİH'nin bir yüzdesi olarak yeterince artırmadığını ve daha geniş Kuzey Amerika ve NATO çerçevesi içindeki kolektif güvenlik düzenlemelerine orantılı olarak katkıda bulunmakta başarısız olduğunu savunuyor. Önceki yönetimler müttefiklerin savunma katkılarıyla ilgili benzer endişeleri dile getirdiği için bu şikayetler tamamen yeni değil.

NORAD operasyonlarını askıya alma kararı, benzeri görülmemiş bir eylemi temsil ediyor; çünkü komuta, birçok yönetim ve siyasi geçiş boyunca önemli bir kesinti olmaksızın operasyonel kaldı. Kuzey Amerika güvenlik işbirliği, kıtasal istikrar için temel olarak görülüyor; her iki ülke de birleşik hava sahası yönetiminin ve koordineli savunma protokollerinin stratejik öneminin farkında. Askıya alma, onlarca yıldır süren entegre askeri operasyonları ve koordinasyon prosedürlerini sekteye uğratma tehlikesi taşıyor.

Kanadalı yetkililer Amerika'nın kararına endişeyle karşılık verdi ve ölçülü eleştirilerde bulundu. Kanadalı askeri liderler ve hükümet temsilcileri, uluslarının kıta savunma ortaklıklarına olan tarihi bağlılığını vurguladılar ve Kanada'nın ortak operasyonlara önemli katkılarının altını çizdiler. Anlaşmazlığı çözmek ve normal operasyonlara geri dönmek için diplomatik tartışmalara katılmaya istekli olduklarını ifade ettiler. Kanadalı savunma yetkilileri, ülkelerinin askeri yetenekleri modernleştirmeye yatırım yapmaya devam ettiğini ve Kuzey Amerika güvenlik girişimlerine aktif olarak katıldığını belirtti.

Trump yönetiminin daha geniş stratejisi, geleneksel ittifakları acil maliyet-fayda analizi ve algılanan savunma yükü paylaşımı eşitsizlikleri merceğinden yeniden değerlendirme modelini yansıtıyor. Yönetim yetkilileri NATO, Japonya, Güney Kore ve diğer uzun süredir devam eden güvenlik ortaklarına yönelik benzer eleştirilerde bulunarak, bu ulusların adil bir katkıda bulunmadan Amerikan askeri korumasından orantısız bir şekilde faydalandıklarını savundu. Bu yönetim sık sık adil savunma harcamaları ve müttefik ülkeler arasında yükün adil paylaşımı

kavramlarını vurguladı.

Analistler ve savunma uzmanları, NORAD operasyonlarının askıya alınmasının potansiyel sonuçlarına ilişkin önemli endişelerini dile getirdi. Askeri stratejistler, entegre komuta yapısının, potansiyel füze fırlatmaları, uçak saldırıları ve ortaya çıkan hava tehditleri dahil olmak üzere Kuzey Amerika hava sahasına yönelik tehditleri tespit etmek için kritik yetenekler sağladığını belirtiyor. Askıya alma, özellikle gelişen jeopolitik gerilimler ve askeri havacılıktaki teknolojik gelişmeler dikkate alındığında koordinasyon boşlukları yaratabilir ve ortak izleme ve müdahale operasyonlarının verimliliğini azaltabilir.

NORAD'ın tarihsel bağlamı, bu kararın ciddiyetini anlamak için çok önemlidir. Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş geriliminin en yüksek olduğu dönemde kurulan NORAD, kıtanın güvenliğine yönelik dönüm noktası niteliğinde bir bağlılığı temsil ediyordu. Komuta, Amerikalı ve Kanadalı personeli, ekipmanı ve istihbarat paylaşım sistemlerini birleşik bir yapıda entegre etti. Küba Füze Krizi ve diğer çok sayıda güvenlik acil durumu sırasında, NORAD operasyonlarının erken uyarı yetenekleri ve koordineli müdahale mekanizmaları açısından hayati önem taşıdığı ortaya çıktı.

Askıya almanın mali sonuçları da önemlidir. Her iki ülke de onlarca yıldır ortak askeri altyapıya, radar sistemlerine, uydu ağlarına ve NORAD operasyonları için özel olarak tasarlanmış personel eğitimine milyarlarca dolar yatırım yaptı. Bu entegre sistemin sökülmesi veya önemli ölçüde değiştirilmesi, yedekli sistemlere ve alternatif koordinasyon mekanizmalarına önemli miktarda yeni yatırım yapılmasını gerektirecektir. Entegrasyon yoluyla elde edilen ekonomik verimlilik kazanımları kaybolacak ve potansiyel olarak her iki ülke için de daha yüksek savunma maliyetlerine yol açacaktır.

ABD'deki Kongre'nin tepkileri karışık oldu; bazı yasa yapıcılar askıya almanın stratejik sonuçlarıyla ilgili endişelerini dile getirirken diğerleri yönetimin yük paylaşımına yaptığı vurguyu destekledi. Savunma odaklı komiteler, askıya almanın operasyonel etkisini değerlendirmek ve kıta güvenliğine yönelik potansiyel sonuçları araştırmak için brifingler planladı. Bazı milletvekilleri anlaşmazlığın operasyonel askıya alma yerine diplomatik müzakereler yoluyla çözülebileceğini öne sürdü.

Bu çatışmanın diplomatik boyutları, basit savunma harcaması hesaplamalarının ötesine uzanıyor. Askıya alma, Trump yönetiminin ittifak ilişkilerine yaklaşımında, tarihsel taahhütler ve ortak değerlerden ziyade işlemsel çerçevelere vurgu yapan daha geniş bir değişimi temsil ediyor. Bu yaklaşım, demokratik uluslar arasında kolektif güvenliği ve paylaşılan refahı teşvik etmek için tasarlanan II. Dünya Savaşı sonrası ittifak mimarisiyle keskin bir tezat oluşturuyor.

Bu askıya alma işlemiyle NORAD ortaklığının siber güvenlik ve istihbarat paylaşımı boyutları da tehlikeye giriyor. Onlarca yıldır Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada, gizli istihbaratın paylaşılması ve siber savunma operasyonlarının koordine edilmesi için karmaşık protokoller geliştirdi. Askıya alma, bu ilişkileri karmaşıklaştırabilir ve çağdaş güvenlik ortamlarında önemi giderek artan paylaşılan istihbarat sistemlerinde güvenlik açıkları yaratabilir.

Kanada'nın savunma teşkilatı, Kuzey Amerika'nın güvenlik yeteneklerini korumaya yönelik alternatif yaklaşımları araştırarak, askıya alma kararına yanıt olarak acil durum planlamasına başladı. Kanadalı askeri yetkililer, bağımsız izleme sistemleri kurma olasılığını araştırıyor ve Kuzey Amerika kıtasının ötesindeki müttefiklerle gelişmiş işbirliğini araştırıyor. Ancak Kanadalı savunma uzmanları, NORAD yeteneklerinin paralel sistemler aracılığıyla çoğaltılmasının teknik açıdan karmaşık ve mali açıdan külfetli olacağını kabul ediyor.

Bu anlaşmazlığın çözümüne yönelik zaman çizelgesi belirsizliğini koruyor; her iki taraf da mevcut pozisyonlarını korurken diyalog tercihini belirtiyor. Trump yönetimi, Kanada'nın savunma harcamalarını artırması ve kıtasal güvenlik girişimlerine ek katkılarda bulunması halinde NORAD operasyonlarını yeniden başlatma isteğini belirtti. Kanadalı yetkililer, kapsamlı görüşmelerin Amerika'nın endişelerini operasyonel askıya alma yerine müzakere yoluyla çözebileceğini öne sürdü.

Tarihteki emsaller, bu benzeri görülmemiş durumun çözümü için sınırlı rehberlik sunuyor. Çeşitli ittifaklar tarih boyunca gerilimler ve yeniden yapılanmalar yaşasa da, pek azı yarım yüzyıldan fazla bir süredir sürekli olarak işleyen ortak askeri komuta yapılarının tamamen askıya alınmasını sağladı. Bu anlaşmazlığın çözümünün muhtemelen NORAD'ın çok ötesine uzanan, ABD-Kanada ilişkilerinin diğer yönlerini ve daha geniş Kuzey Amerika işbirliği çerçevelerini

etkileyecek sonuçları olacaktır.

İleriye baktığımızda, NORAD operasyonlarının askıya alınması, Kuzey Amerika güvenlik işbirliğinin gelecekteki mimarisi hakkında temel soruları gündeme getiriyor. Anlaşmazlığın müzakere yoluyla çözülüp çözülmeyeceği, alternatif komuta yapılarının ortaya çıkıp çıkmayacağı veya savunma ilişkilerinin temelden yeniden düzenlenmesinin düşünülüp düşünülmeyeceği henüz belirlenmedi. Bu anlaşmazlığın sonucu muhtemelen Trump yönetiminin küresel anlamda diğer ittifak ilişkilerine ve savunma ortaklıklarına yaklaşımını etkileyecektir.